ÖZET:

Devletler 1. ve 2. Dünya Savaşı, 1973 petrol krizi ve finansal kriz gibi ekonomiyi doğrudan etkileyen dönemlerde dış ticaret politikalarını değiştirebilmektedir. Özellikle GATT, DTÖ, IMF gibi uluslararası örgütlerin bünyesinde çok taraflı müzakerelerin imzalanması üye ülkeler açısından dış ticaretin serbestleşmesinde büyük önem taşımaktadır. Ülkeler bu sayede tarife koymak gibi katı korumacı politikaları terk ederek çeşitli sebeplerle tarife dışı önlemler (TDÖ) uygulamaya başlamıştır. Ülkeler gıda sağlığı, bitki/hayvan sağlığını da gözeterek standartlara uygun, güvenli ürünler ithal etmek istemektedir. Ancak Standartlar, teknik düzenlemeler ülke ekonomisine ve ticari gelişmeye katkıda bulunmakla birlikte, yerli üretimi/sanayiyi korumaya yönelmesi gibi meşru sayılmayan hedefleri gözetmesi (katı test ve belgelendirme işlemleri, uluslararası kabul görmüş standartlardan farklı standart/teknik düzenlemeler) halinde teknik engellere neden olmaktadır. Teknik engeller ve bu kapsamda imzalanan anlaşmalar GATT müzakerelerinde oluşturulmuştur. Türkiye açısından 1995-2018 yılları arasında dış ticarette uyguladığı önlemler arasında teknik engeller en büyük paya sahiptir. Bu önlemler; ürünle ilgili standart koymak, test raporları talep etmek, teknik düzenlemelere uygun olmasını sağlamak ve belgelendirme prosedürleri vesilesiyle uygulanmaktadır. TAREKS ürün güvenliği, kalite ve standartlara uygunluk gibi çeşitli düzenlemeler açısından, risk esasına dayanarak ihracat/ithalat denetim faaliyetini gerçekleştiren bir uygulamadır. TAREKS aracılığıyla ithal edilen ürünle ilgili belgelerin (fatura, AB uygunluk beyanı, konşimento, test raporları gibi) kontrolü sağlanmakta, fiili denetim ve fiziki kontrol yapılmakta, ilgili teknik düzenleme ve mevzuat açısından uygunluğu değerlendirilmektedir. Bu çerçevede düzenlenen mevzuat açısından aykırılık olması halinde müeyyideler uygulanmakta ve ilgili firmanın ithalat sürecini doğrudan etkileyen kararlar alınmaktadır. Bu çalışmada teknik engeller ve olası etkileri TAREKS bağlamında ele alınmaktadır. Potansiyel teknik engel niteliği taşıyan TAREKS’in dış ticaret işlemlerinde etkin rol oynadığı değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler : TAREKS, Ürün Güvenliği, GATT, Tarife Dışı Önlem, Korumacılık.